Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Vasilopita

Η ιστορία των ελληνικών χριστουγεννιάτικων γλυκών

Τις ημέρες των Χριστουγέννων τα γλυκά είναι αυτά που παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Ποια είναι όμως η ιστορία που κρύβουν;

 

Μελομακάρονα

Tα συναντάμε είτε γεμάτα μέλι, τραγανά, πασπαλισμένα με καρύδι είτε στην πιο μοντέρνα εκδοχή τους με επικάλυψη από διάφορα είδη σοκολάτας. Πέρα για πέρα ελληνικής προέλευσης καθώς η ονομασία τους έχει ελληνική ρίζα που προκύπτει από τον συνδυασμό των λέξεων «μέλι» και «μακαρόνι». Το μακαρόνι, μπορεί να σας θυμίζει κάτι από Ιταλία αλλά προέρχεται από τη μεσαιωνική ελληνική λέξη «μακαρωνία» που ήταν το νεκρώσιμο δείπνο με βάση τα ζυμαρικά, όπου μακάριζαν το νεκρό. Η λέξη μακαρωνία προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη «μακαρία». Η μακαρία στην Αρχαία Ελλάδα ήταν κομμάτι άρτου που είχε το σχήμα του σημερινού μελομακάρονου και προσφερόταν μετά την κήδευση του νεκρού. Μεταγενέστερα ονομάστηκε μελομακάρονο καθώς πρόσθεσαν σε αυτό μέλι.

Οι Μικρασιάτες είχαν επίσης ένα παρόμοιο γλυκό το οποίο αποκαλούσαν «φοινίκια» και το πρόσφεραν κυρίως την περίοδο του Δωδεκαημέρου. Οι Λατίνοι και πολύ αργότερα οι Ιταλοί χρησιμοποίησαν τη λέξη μακαρωνία που με το χρόνο κατέληξε να σημαίνει ζυμαρικά. Η εξήγηση για το πως τα μελομακάρονα άλλαξαν τόσο πολύ τη «χρήση» τους από «πένθιμη» σε γιορτινή, κρύβεται πιθανώς στους συμβολισμούς του μελιού που σχετίζονταν από την αρχαιότητα με την ευζωία και τη δημιουργία.

 

Κουραμπιέδες

Αυτά τα νόστιμα, βουτυρένια γλυκίσματα γεμάτα άχνη, αποτελούν ουσιαστικά ένα ακόμα είδος μπισκότου που είχε όμως την «τύχη» να γίνει γιορτινό. Η τεχνική στην παραγωγή μπισκότων προήλθε ουσιαστικά από την ανάγκη για την διατήρηση ενός είδους ψωμιού για περισσότερες ημέρες. Το έψηναν δύο φορές για να μειώσουν την υγρασία του. Έτσι έγινε η ιδανική τροφή για τα μεγάλα ταξίδια κυρίως των ναυτικών αφού μπορούσε να αποθηκεύεται και να διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Οι κουραμπιέδες είναι το χαρακτηριστικό γλύκισμα ευρύτατα διαδεδομένο σε όλη την Ελλάδα που κατατάσσεται στα πατροπαράδοτα γλυκίσματα, όπως το μελομακάρονο, και που συνήθως παρασκευάζεται τα Χριστούγεννα. Το όνομά του προέρχεται από το περσικό Qurabiye, που σημαίνει μπισκότο, γλύκισμα από αλεύρι, βούτυρο και άχνη ζάχαρη.  Μικρασιάτες πρόσφυγες από την Καρβάλη της Καππαδοκίας δημιούργησαν στο Νομό Καβάλας το 1924 τη Νέα Καρβάλη και μετέφεραν την παραδοσιακή συνταγή κουραμπιέδων της Μικράς Ασίας. Έτσι σήμερα στην Ελλάδα οι πιο γνωστοί παραδοσιακοί κουραμπιέδες είναι αυτοί της Νέας Καρβάλης.

 

Δίπλες

Πρωταγωνιστούν σε όλη την Ελλάδα εκτός από τα Χριστούγεννα και σε όλες τις μεγάλες γιορτές όπως γάμοι, αρραβώνες και βαπτίσεις. Τραγανές, μελωμένες και με λεπτή ζύμη, οι δίπλες αποτελούν ένα κατεξοχήν ελληνικό, παραδοσιακό γλυκό! Προέρχονται από την Πελοπόννησο αλλά ανάλογα με την περιοχή της Ελλάδας που τις βρίσκουμε σήμερα, αλλάζουν και τα «διπλώματά» τους, στα οποία οφείλεται και η ονομασία τους. Τα πιο κοινά σχήματα είναι το σπιράλ, οι φιόγκοι και τα λουλούδια. Συμβολίζουν τα σπάργανα του Χριστού, ενώ σε συνδυασμό με το μέλι προσφέρονται για να γλυκαίνουν το παρελθόν, να συνοδεύουν το παρόν και να ευοιωνίζουν το μέλλον.

 

Βασιλόπιτα

Βασιλόπιτα ονομάζεται η πίτα που παρασκευάζεται σε ορισμένες χώρες, παραμονές της Πρωτοχρονιάς και κόβεται λίγο αφότου αλλάξει ο χρόνος. Του Χριστού, της Παναγίας, του σπιτιού και του νοικοκύρη, είναι κάποια από τα κομμάτια που χωρίζεται σχεδόν κάθε βασιλόπιτα, με την καθιερωμένη ανυπομονησία για το ποιος θα έχει κερδίσει το φλουρί που θα του δώσει τύχη για όλη τη νέα χρονιά. Σύμφωνα με την ορθόδοξη θρησκευτική παράδοση η βασιλόπιτα έχει τις ρίζες της στην Καισάρεια της Καππαδοκίας (Μικρά Ασία). Σύμφωνα με αυτή κάποια στιγμή ο έπαρχος της Καππαδοκίας κινήθηκε ενάντια στην Καισαρεία προσπαθώντας να την καταλάβει και να την λεηλατήσει. Τότε ο Μέγας Βασίλειος φρόντισε να μαζευτούν λύτρα από τους πλούσιους της πόλης ζητώντας τους να συγκεντρώσουν όσα περισσότερα χρυσαφικά μπορούσαν. Ο ύπαρχος υποχωρεί και τότε ο Μέγας Βασίλειος επιθυμώντας να ανταποδώσει τα πολύτιμα στους προύχοντες ζητά τη δημιουργία και διανομή μικρών άρτων μέσα στους οποίους τοποθετείται ένα νόμισμα. Οι Μικρασιάτες καθιέρωσαν την γλυκιά βασιλόπιτα, τη λεγόμενη «πολίτικη» ή «σμυρνέικη» βασιλόπιτα η οποία παρασκευάζεται κυρίως από αλεύρι, αυγά, ζάχαρη και γάλα, σε διάφορα μεγέθη και είδη αλλά συνήθως είναι αφράτη και γλυκιά. Έτσι συναντάται σε διάφορα μέρη όπου εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη και τη Μικρά Ασία. Σε άλλα μέρη επικρατούν άλλοι τρόποι παρασκευής όπως πχ με μπαχαρικά. Στη δυτική Μακεδονία συχνά η βασιλόπιτα είναι μια τυρόπιτα ή πρασόπιτα. Βασικό όμως κοινό γνώρισμα είναι ότι στο εσωτερικό όλων τοποθετείται νόμισμα. Στην ελληνική επαρχία, ανάλογα με το έθιμο, τοποθετείται στο εσωτερικό της βασιλόπιτας μικρό κομμάτι άχυρου, κληματόβεργας ή ελιάς ή, σε κτηνοτροφικές περιοχές, ένα μικρό κομμάτι τυρί, για να φέρουν καλή τύχη στην παραγωγή. Σε άλλα μέρη, αντί αυτού κατασκευάζουν μικρό στεφάνι από κληματόβεργες που όποιος το βρει στα χωράφια θα είναι τυχερός στα σπαρτά, ή στην ελαιοπαραγωγή ή στο κρασί κλπ.

 

Χριστόψωμο

Το Χριστόψωμο αποτελεί ένα από τα παλαιότερα έθιμα των Χριστουγέννων στην Ελλάδα. Η παράδοση μάλιστα, το θέλει να προέρχεται από τη Θράκη όπου την παραμονή των Χριστουγέννων ζύμωναν το Χριστόψωμο με πολύ ευλάβεια και χρησιμοποιούσαν μαγιά από ξερό βασιλικό. Στο επάνω μέρος του Χριστόψωμου χάρασσαν τον σταυρό και γύρω -γύρω έβαζαν μικρά διακοσμητικά σχέδια από ζυμάρι αλλά και ξηρούς καρπούς ή σταφίδες. Κατά το παρελθόν κυρίως, τα στολίδια που κοσμούσαν το Χριστόψωμο, μπορούσαν να υποδηλώνουν είτε την επαγγελματική ενασχόληση της οικογένειας, είτε τις προσωπικές αντιλήψεις των πιστών. Η παρασκευή του Χριστόψωμου αποτελεί ένα βαθιά ριζωμένο με την ελληνική παράδοση και τον Χριστιανισμό έθιμο. Από τα πιο εντυπωσιακά είναι το σαρακατσάνικο χριστόψωμο, με  παραστάσεις από την ποιμενική ζωή. Στην Κρήτη, το ζύμωμα του χριστόψωμου αποτελεί μια ιεροτελεστία, οι γυναίκες ζυμώνοντας το Χριστόψωμο συνηθίζουν να λένε: «Ο Χριστός γεννιέται, το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει». Το Χριστόψωμο συνδεόταν και συνδέεται με τη στήριξη της ζωής του νοικοκύρη και της οικογένειάς του, κόβεται με τα χέρια κι όχι με μαχαίρι. Αυτή η κίνηση λέγεται οτι συμβολίζει τη Θεία Οικονομία, όπου ο Χριστός έδωσε απλόχερα τον άρτο της ζωής στην ανθρωπότητα.

 

Στη Μύλοι Λούλη εδώ και 7 γενιές, στηρίζουμε πάντα τους επαγγελματίες του κλάδου, στοχεύοντας στη διαρκή εκπαίδευση, εξέλιξη και ενημέρωσή τους. Κάντε εγγραφή στο newsletter μας εδώ για να μαθαίνετε πρώτοι για χρήσιμα άρθρα, νέα του κλάδου και πληροφορίες για συνταγές και προϊόντα που σας ενδιαφέρουν!