Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λαγάνα

Λαγάνα: Ό,τι χρειάζεται να γνωρίζεις…

Η ιστορία

Η λαγάνα είναι ο άζυμος άρτος (ψωμί), ο οποίος φτιάχνεται με παραδοσιακό τρόπο στην Ελλάδα μόνο μια μέρα του χρόνου, την Καθαρή Δευτέρα. Σε αντίθεση με τα περισσότερα ψωμιά που γνωρίζουμε, είναι ένα επίπεδο ψωμί με λεπτή ψίχα και τραγανή κόρα. Με την ξεχωριστή γεύση της χαρακτηρίζει τη μέρα, ενώ παράλληλα σηματοδοτεί την έναρξη της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής.

Το όνομά της προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό “λάγανον”, που ήταν μια πλακωτή ζύμη από αλεύρι και νερό. Άζυμος άρτος χρησιμοποιήθηκε από τους Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο με την καθοδήγηση του Μωυσή. Από τότε ο Μωσαϊκός Νόμος τον επέβαλε στους Ισραηλίτες για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός κατά την διάρκεια του τελευταίου του Πάσχα ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.

Η ιστορία της λαγάνας έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Ο Αριστοφάνης στις “Εκκλησιάζουσες” γράφει “Λαγάνα πέττεται” δηλαδή “Λαγάνες γίνονται”. Αλλά και ο Οράτιος σε κάποια έργα του αναφέρει ότι η λαγάνα είναι “Το γλύκισμα των φτωχών”. Το έθιμο της λαγάνας έχει παραμείνει αναλλοίωτο και σήμερα αυτό το ξεχωριστό ψωμί παρασκευάζεται με ευλάβεια και μεράκι από τους αρτοποιούς της χώρας μας.

Λαγάνα το ψωμί της Καθαρής Δευτέρας

Ο χαρακτηρισμός “Καθαρά” (Καθαρή Δευτέρα) προήλθε από μια συνήθεια που είχαν οι νοικοκυρές το πρωί της ημέρας αυτής, να καθαρίζουν σχολαστικά με ζεστό νερό και στάχτη όλα τα μαγειρικά σκεύη, τα οποία άφηναν αχρησιμοποίητα μέχρι να λήξει η νηστεία της Σαρακοστής. Αυτή την ημέρα οι οικογένειες έβγαιναν στην ύπαιθρο, όπου έστρωναν «κανονικό» τραπέζι με υφάσματα κάτω στη γη και απολάμβαναν νηστίσιμα φαγητά όπως λαγάνες, λαχανικά τουρσί, χαλβά, ελιές και ταραμά.

Η κυρά Σαρακοστή

Ένα έθιμο που επίσης συνδέεται με την Καθαρή Δευτέρα αλλά τείνει να χαθεί είναι η λαγάνα που έχει το σχήμα μιας γυναίκας «κυρά Σαρακοστή». Η κυρά Σαρακοστή έχει ένα σταυρό στο κεφάλι ή στο στήθος, αλλά δεν έχει στόμα θέλοντας να δείξει ότι νηστεύει. Έχει χέρια σταυρωμένα σε στάση προσευχής και επτά πόδια που συμβολίζουν τις επτά εβδομάδες της νηστείας. Έθιμο που συνηθιζόταν, για να μετρούν το χρόνο, κατά την περίοδο της Σαρακοστής, ήταν κάθε Σάββατο να κόβουν ένα πόδι και το τελευταίο το έκοβαν το Μεγάλο Σάββατο, όπου το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο ή σε ένα καρύδι και όποιος το έβρισκε ήταν ο τυχερός της επόμενης χρονιάς.

Πως φτιάχνεται
Για την παραδοσιακή συνταγή θα χρειαστείτε αλεύρι, μαγιά, νερό, αλάτι, μυρωδικά, πολλές φορές ίσως ζάχαρη και λιπαρά και άφθονο σουσάμι για την επιφάνειά της αφού πρώτα την έχετε αλείψει με μπουλαμά ή αλευρόκολλα, για να αποκτήσει τραγανή σουσαμένια γεύση. Ωστόσο έχει πολύ ενδιαφέρον να πειραματιστείτε με πιο δημιουργικές εκδοχές, που δεν υστερούν καθόλου σε νοστιμιά, ενώ δίνουν και πιο ξεχωριστή γεύση. Δοκιμάστε νόστιμες λαγάνες με αλεύρι ολικής άλεσης, με πράσινη και μαύρη ελιά, με λιαστή ντομάτα, με πιπεριά, με κρεμμύδι και με άλλα υλικά που μπορείτε να προσθέσετε στη ζύμη και να της δώσετε μια ξεχωριστή νότα νοστιμιάς. Εκτός από τη γεύση δοκιμάστε να πειραματιστείτε και με διαφορετικά σχήματα. Τις δικές μας συνταγές για νόστιμες και τραγανές λαγάνες μπορείτε να τις βρείτε εδώ.

 

Συνταγή για μπουλαμά

Υλικά:

500 γρ. Αλεύρι Μ. Χονδρό

1000 - 1500 γρ. χλιαρό νερό 

10 γρ. μέλι 

20 γρ. ταχίνι 

Εκτέλεση:

Ανακατεύετε όλα τα υλικά μαζί και αλείφετε.

 

Και αν μας περισσέψουν λαγάνες;
Είναι πιθανό, επειδή οι λαγάνες πωλούνται αποκλειστικά την Καθαρή Δευτέρα, να μείνει στα ράφια κάποια ποσότητα από αυτές χωρίς να έχετε τη δυνατότητα να τις πουλήσετε κάποια άλλη μέρα όπως πιθανώς να κάνατε αντίστοιχα με ένα ψωμί υψηλής διατηρησιμότητας. Μπορείτε εναλλακτικά με τις λαγάνες που έχουν μείνει, να φτιάξετε αρωματικά κρουτόν και παξιμαδάκια. Κόβεται σε κυβάκια ή λεπτές φέτες, αναλόγως τι θέλετε να φτιάξετε, τα απλώνετε σε ταψί στρωμένο με λαδόκολλα, τα περιχύνετε με ελάχιστο ελαιόλαδο και με όποια μυρωδικά προτιμάτε (τους πάει πολύ και το χονδρό αλάτι) και ψήνετε. Μόλις κρυώσουν μπορείτε να τα συσκευάσετε σε ένα ωραίο σακουλάκι το οποίο θα σφραγίσετε με αυτοκόλλητο ή κάποιο κορδελάκι, ώστε να τα τοποθετήσετε στη βιτρίνα σας προς πώληση.